Düşünce neden gerçek gibi hissediyor?
“Beni sevmiyorlar.”
“Bunu kesin yanlış yaptım.”
“Başarısız olacağım.”
Bir düşünce geldiğinde onu bazen gözlemlemek yerine doğrudan gerçekliğin açıklaması olarak kabul ederiz.
Oysa zihnimiz yalnızca bilgi depolayan bir sistem değil. Sürekli yorum yapan, tahmin üreten ve anlam kuran bir sistem.
Bu nedenle zihninden geçen her cümle doğrulanmış bir bilgi değildir.
Duygu önemli bir bilgidir. Ama tek başına kanıt değildir.
Kaygılı hissettiğinde bir şeyin tehlikeli olduğunu düşünebilirsin.
Kırıldığında birinin seni önemsemediğini düşünebilirsin.
Kıskandığında kendinde bir eksiklik olduğunu düşünebilirsin.
Duygu gerçektir: gerçekten kaygılı, kırgın veya kıskanç hissediyorsundur.
Ama duygunun söylediği yorum ayrıca değerlendirilebilir.
Gerçek, yorum ve ihtimali ayırmak
Bir düşünce geldiğinde kendine şu ayrımı yaptır:
Bildiğim gerçek ne?
Benim yorumum ne?
Başka hangi olasılık var?
Örneğin:
“Bana geç cevap verdi” bir gözlem olabilir.
“Artık beni önemsemiyor” ise o gözleme eklenen bir yorumdur.
Bu ayrımı yapmak duyguyu küçültmez. Sadece düşünce ile gerçeklik arasına biraz alan koyar.
Buradan ne götürelim?
Düşüncelerini susturmak zorunda değilsin.
Onlara biraz mesafe verebilirsin.
Düşünce bir olaydır. Gerçekliğin tamamı değildir.
Şimdi dene
Bir düşünce seni sürüklediğinde beş satır yaz:
- Düşüncem:
- Bildiğim gerçek:
- Benim yorumum:
- Başka bir olasılık:
- Şimdi yapmak istediğim şey:
Amaç olumlu düşünmek değil.
Amaç, düşüncenin tek mümkün açıklama olmadığını görmek.
Kaynaklar / Daha fazla okumak için
- Cognitive fusion / cognitive defusion araştırmaları.
- Decentering ve psychological flexibility literatürü.
- Düşünce-duygu-davranış ilişkisini inceleyen bilişsel ve davranışçı araştırmalar.